گاز طبیعی در ساختمان
در این بخش از مقالات گاز رسانی در مهام مارکت درباره گاز طبیعی در ساختمان (دودکش وسایل گازسوز ، سنسورهشداردهنده گاز و…) توضیح خواهیم داد.
گاز طبیعــی مخلوطی از متانCH۴، اتــان C۲H۶، و درصد کمی از سایر هیدروکربن ها و ترکیبات دیگر است که بقایای گیاهان و جانورانی که اجساد آن ها طی میلیون ها سال به قسمت های زیرین دریاچه ها و اقیانوس های قدیمی رانده شده به تدریج تجزیه و به صورت عناصر آلی درآمده و بر اثر فشــار و گرمای درونی زمین به نفت و گاز تبدیل و در مخازن زیرزمینی و در عمق ســه تا چهار هزار متری و با فشار حدود چند صد اتمســفر ذخیره شده است. طی سالیانی که از مصرف گاز طبیعی به عنوان سوخت در کشور ما می گذرد هرازچندگاه حادثه ای براثر بی احتیاطی و عدم رعایت نکات ایمنی روی می دهد و صدمات و خساراتی را به وجود می آورد.
آتش سوزی و انفجار در اثر نشت گاز در این دسته از حوادث ابتدا بنا به علل مختلف گاز نشت کرده و در فضای آشــپزخانه و غیره منتشر می شود. سپس عاملی مانند جرقه و یا شعله، موجب بروز انفجار و آتش سوزی شود. – مهمترین دلایل نشت گاز عبارت اند از:
– مهار نکردن شلنگ وسایل گازسوز به وسیله بست فلزی
– اســتفاده از شــلنگ های طولانی و قرار گرفتن آن ها در معرض حرارت و یا صدمات احتمالی
– فرسوده و یا غیراستاندارد بودن لوله ها و شیلنگ ها
– عدم اســتفاده از درپوش مناسب جهت مسدود نمودن شیرهایی که بااستفاده هستند
– دخالت افراد غیرمتخصص در تعمیر و دست کاری وسایل گازسوز
– استفاده از وسایل گازسوز غیراستاندارد و غیرمجاز
فهرست مطالب
مسمومیت ناشی از گاز
این گروه از حوادث معمولا براثر نداشــتن دودکش مناســب برای وسایل گازسوز نظیر بخاری و آبگرمکن و یا عدم تهویه کافی فضای اتــاق روی می دهند. گاز طبیعی درصورتی که به طور کامل خشــک و فاقد مواد زائد باشــد و هوای کافی به آن برســد، با شــعله ی آبی می ســوزد و در غیر این صورت شعله های قرمز، نارنجی، زرد یا سبز حاصل خواهد شد. سوختن ناقص گاز و تجمع گازهای مسموم کننده و یا کمبود اکسیژن سبــب مسمومیـــت افــرادی می شود که در چنین فضایی تنفس می کنند و بـــــه گاززدگــی آن ها می انجامد. تجربه و آمار نشان می دهد که اغلب حوادث ناشی از گاز طبیعی در اثر عدم آشنایی مصرف کنندگان گاز به اصول ایمنی بوده است ولی خطری به صورت آشــنایی و رعایت کامل اصول ایمنی مطمئنا وجود نخواهد آمد.
منوکسیدکربن
منوکسیدکربن گازی است بی بو، بی رنگ و بسیار سمی و محصول احتراق ناقص اســت. استنشــاق حتی مقادیر کم این گاز می تواند موجب مسمومیت شدید در انسان و یا حتی منجر به مرگ شود. هرســاله چند هزار نفر از هم وطنانمان به دلیل مســمومیت با گاز منوکســید کربن به مراکز درمانی انتقال پیدا می کنند و متأســفانه صدهــا نفر از این افراد به دلیل شــدت مســمومیت جان خود را از دست می دهند.
از روش مطمئن شناسایی این گاز کشنده، استفاده از سنسورهشداردهنده گاز CO اســت که این مسمومیت ها تنها مختص به پارکینگ هــا نبوده، بلکه در محیط زندگی ما، اســتفاده از وســایل گرمایشی معیوب، پوسیدگی دودکش و… را نیز شامل می شودکه با نصب سنسورهشداردهنده گاز می توان از بروز حادثه جلوگیری کرد.
مقادیر کم این گاز در هوا موجب ســرگیجه، خواب آلودگی و تهوع اســت. چنانچه مقــدار آن به ppm۲۰۰ برســد درمدت زمان یک ســاعت انســان را خفه می کند و مقدارppm۱۶۰۰ آن حداکثر ۵ دقیقه قابل تنفس است.
اســتاندارد معتبر بین المللی ایمنی در خصوص گاز طبیعی کد National Fuel Gas Code NFPA ۵۴ اســت کــه محلی شــده آن، مبحث ۱۷(با توجه به شــرایط کشــور و مقررات مبحث ملی ســاختمان ایران) می تواند حیاتی ترین مرجع موردنیاز طراحان و ناظران ســازمان نظام مهندسی در لوله کشی گاز طبیعی ساختمان در نظر گرفته شود.
ازاستانداردهای معتبر خارجی دیگر ASME B۳۱.۲ لوله کشی گاز طبیعی را می توان نام برد ولی همان گونه که ذکر شد گازرسانی در ســاختمان ها می بایســت مطابق قوانین محلی شده کشور یا به عبارتی مطابق مبحث ۱۷ مقررات ملی ساختمان باشد که طراحی با آن در ساختمان (موارد بخش اول این مبحث) به موارد زیر محدود می شود:
- فشار یک چهارم پوند بر اینچ مربع (psi )
- حداکثر مصرف ۱۶۰ متر مکعب در ساعت (۱۶۰)
- حداکثر قطر لوله ۴ اینچ (۴ in)
در ادامه به بررسی برخی از الزامات در این خصوص پرداخته شده که علاوه بر موارد مهم ذیل، جزئیات و الزامات بیشتر، می بایست حتما طبق مباحث مقررات ملی ساختمان رعایت شده که محدوده ی آن فراتر از چند صفحه مقاله ی زیر است.
جوشکاری
این بخش شــامل جوشــکاری الکتریکی جهت لوله ها و اتصالات فولادی به روش دســتی اســت. کلیه جوش ها می بایســت توسط دستگاه نظارت مورد بازرســی عینی قرارگرفته و در صورت معیوب بودن تعمیر یا بریده شوند. (در صورت لزوم استفاده از روش مایعات نفوذکننده یا ترک یابی مغناطیسی).
در جوشــکاری لوله هــای پلی اتیلن نیز می بایســت تمامی موارد جوشکاری مطابق با مبحث ۱۷ مقررات ملی رعایت شوند.
دودکش
جنس دودکش ها به دو نوع فلزی و غیرفلزی (مصالح ساختمانی) تقسیم بندی می شود. عبور دودکش از فضاهای داخلی و سقف کاذب حمام مجاز نیست! چنانچه دودکش در داکت نصب شود داکت مذکور نباید به فضاهای داخلی ساختمان راه داشته باشد.
همچنین اســتفاده از دودکش هــای آکاردئونی ممنوع اســت و به هیچ عنوان نباید انتهای دودکش را درون سطل آب قرارداد!
در تســت های عملکرد دودکش می توان از روش های زیر استفاده کرد:
الف- لوله دودکش حین کارکرد می بایست داغ باشد.
ب- چنانچه فندکی در کنار دودکش روشن شود، می بایست شعله به سمت دودکش تغییر جهت دهد.
ج- اســتفاده از آیینه و تنظیم آن به نحوی که آسمان دیده شود (که در آن صورت دودکش بازخواهد بود)
موضوع بعدی در خصوص الــزام و تأکید نصب کاهک اچ(H) (تجهیزات گازســوز نوع B۱ درادامه) در انتهای دودکش ها است که می بایســت تا یک متر بالاتر از سطح بام بافاصله ی مناسب از موانع و دیوارهای جانبی باشد که عدم رعایت این موارد به علاوه ی مباحث الزام عایق دودکش را می توان در تصویر زیر مشاهده کرد:
وسایل گازسوز گرمایشی
طبقه بندی لوازم گازسوز:
الف- تجهیز گازســوز نوع A: تأمین اکســیژن و خروج دود از محل نصب
ب- تجهیــزگاز سوز نوع B۱: تأمین اکســیژن از محــل نصب، خروج محصولات احتراق با دودکش به صورت طبیعی (بدون فن)
ج- تجهیز گازســوز نوع B۲: تأمین اکســیژن از محل نصب و خروج محصولات احتراق به روش اجباری به کمک فن
د- تجهیز گازســوز نوع C: تأمین اکسیژن از فضای خارجی و خــروج محصولات احتراق به فضای خــارج به صورت اجباری به کمک فن. درواقع محفظه ی احتراق این تجهیزات بسته است.
در نصب این وسایل می بایســت به تأمین هوای احتراق توجه ویژه شود.
طبق فصل هشتم مبحث ۱۴ مقررات ملی کشور، بخاری گازی با دودکش می بایســت مجهز به فندک خودکار، کنترل اطمینان وجود شــعله و کنترل خودکار قطع گاز باشد تا با خاموش شدن شــعله ی اصلی یا شــمعک، جریان گاز ورودی به دستگاه به طور خودکار قطع شــود و فاصله ی آن تا دیوارهــا نباید کمتر از۱۵ ســانتی متر و فاصله هر نوع پرده و مواد سوختنی از بخاری نباید کمتر از ۳۰ ســانتی متر باشــد. همچنین نصب بخــاری روی کف شیب دار ممنوع است.
بخــاری گازی بدون دودکش نیز نباید تنها وســیله ی گرمایی موجود باشــد. همچنین عــلاوه بر ممنوعیت هــای مقرردر بند ۳-۱-۸-۱۴مبحث ۱۴ مقــررات ملی، نصب بخاری گازی بدون دودکش در فضاهای مسکونی زیر ممنوع است:
الف- اتاق خواب
ب- حمام، توالت و دستشویی
ج- انباری
آب گرم کن نیز می بایســت طبق دســتورالعمل کارخانه ی ســازنده نصب شــده و فاصلــه ی آن با دیوارهــای اطرافکمتر از ۳۰ ســانتی متر باشــد. بدیهی اســت کــه کلیه وســایل مذکور (بخــاری، آب گرم کن و غیره) می بایســت اســتانداردهای موردنظــر مقررات ملی کشــور را داشــته باشند.
عایق لوله ها
لوله های مدفون و توکار فولادی در گازرســانی می بایست به دو روش عایق کاری شوند:
عایق کاری گرم: با اســتفاده از قیر مذاب و الیاف پشم شیشــه و پرایمر مربوط
عایق کاری ســرد: عایق کاری با اســتفاده از نوارهای چسب دار و پرایمر مخصوص لوله
نکات ایمنی بســیار مهمی در خصوص عایق کاری به ویژه نوع ســرد وجود دارد که شامل اطمینان از سالم بودن نوار و چسب پرایمر، بازرســی ظاهری لوله ها ازنظر آلودگــی به چربی ها (با اســتفاده از حلال مناســب مانند بنزین قبــل از عایق کاری)، بازرســی لوله ازنظر وجود عیوب مکانیکی (طبق استانداردهای IGS-M-PL و ۵L-API ، ء۰۰۱-(۲) کاملا خشک بودن و زنگ زدائی مناســب لوله ها (با ارجحیت روش سندبلاست) قبل از عایق کاری است.
جهت بررسی نهایی نیز می بایست از دستگاه منفذ یاب (هالیدی دتکتور) جهت اطمینان از کیفیت عایق کاری استفاده کرد.
به طورکلی، پرایمر بر اســاس نوارش ســاخته می شود به همین علت نیز در مبحث ۱۷ الزام و تأکید شــده است که حتما پرایمر و نوار آن ساخت یک کارخانه باشد.
نویسنده: داریوش فرجی
مطالب مشابه:
