آموزش اطفاء حریق با کپسولهای آتش نشانی -قسمت اول

در این بخش از مقالات مهام مارکت به بررسی آموزش اطفاء حریق با کپسولهای آتش نشانی می پردازیم. در ابتدا می خواهیم بدانیم آتش چیست و احتراق به شکل صورت می گیرد. درک این که آتش واقعاً چیست به پیدایش علم شیمی باز می گردد. برای شناخت رفتار آتش به منظور برنامه ریزی در پیشگیری و کنترل حریق الزم است با اصطالحات، مفاهیم، علل و شرایط بروز، عوامل مؤثر بر گسترش حریق آشنا شویم.

فهرست مطالب

1 آتش چیست و چگونه احتراق صورت می گیرد؟

آتش چیست و چگونه احتراق صورت می گیرد؟

شعله

محصول سوختن یک ماده، که حرارت و نور را به محیط اطراف انتشار می دهد، شعله نام دارد. شمع روشن نمونه ی خوبی از یک شعله است. شعله زمانی ایجاد می شود که در اثر گرم شدن یک نقطه یا محل، گازهایی ایجاد شوند و این گازها بسوزند.

احتراق

ترکیب مواد سوختنی با اکسیژن را احتراق گویند.

شعل وری چیست؟

یک مخلوط سوختنی که انرژی کافی آزاد می کند و اجازه می دهد که شعله به ناحیه آتش نگرفته گسترش یابد شعله وری نامیده می شود.

احتراق کامل

اگر تمام عناصر سوختنی موجود در سوخت بسوزد یا به آخرین مرحله اکسیداسیون خود برسد این نوع سوختن را احتراق کامل گویند.

آتش سوزی هرآن ممکن است اتفاق بیفتد و ظرف چند دقیقه جان و مال افراد را به خطر اندازد درحالی که 75% آتش سوزی ها قابل پیش بینی و پیشگیری هستند.

از آتش سوزی های مهم ایران: آتش سوزی گمرک جلفا درسال 55 و آتش سوزی راه آهن نیشابور درسال 82 و آتش سوزی ساختمان پلاسکو در تهران را می توان نام برد.

اگر تاکنون دچار آتش سوزی نشده ایم تصور نکنیم هیچگاه دچار حریق نخواهیم شد یا نیازی به پیشگیری نداریم .
تلفات جانی و عوارض روانی ناشی ازحریق هیچگاه قابل جبران نمی باشد.

علل و شرایط بروز حریق:

عوامل و شرایط متعددی می توانند در بروز حریق ایفای نقش نمایند که مهم ترین آنها شامل موارد زیر است:

1 –آتش گیری مستقیم: مانند نزدیک نمودن شعله به مواد سوختنی

2- واکنشهای شیمیایی: واکنش هایی نظیر ترکیب آب و اسید، پتاسیم و آب، اسید نیتریک با کاغذ می تواند عامل شروع آتش گردد.

3- الکتریسیتۀ جاری: حرارت حاصل از عبور برق از یک هادی دارای مقاومت بالا می تواند سبب حرارت و آتش گردد.

4- –الکتریسیتۀ ساکن: به دلیل ایجاد جرقه ناشی از اختلاف پتانسیل در مکان هایی که دارای گاز یا بخار مواد آتشگیر باشند حریق ایجاد شود. مانند مخازن سوخت کشتی

5 –صاعقه: صاعقه دارای صدها هزار ولت اختلاف پتانسیل الکتریکی است و می تواند به راحتی سبب بروز حریق گردد.

6- تراکم بیش از حد مادۀ سوختنی: تراکم بیش از حد مواد سوختنی در حالت بخار یا گاز، مشابه آنچه که در موتورهای درون سوز اتفاق می افتد همراه با یک عامل راه انداز (جرقه) می تواند سبب بروز حریق گردد.

عوامل بوجود آورنده حریق:

عدم رعایت نکات ایمنی.
عوامل اقتصادی- اجتماعی- فرهنگی
عوامل طبیعی و فیزیکی : آتش فشان – زلزله – صاعقه

آتش چیست؟

آتش نتیجه یک واکنش شیمیایی است که معمولا میان اکسیژن اتمسفر و یک نوع سوخت اتفاق می افتد البته تنها احاطه یک ماده سوختنی به وسیله اکسیژن ، سبب آتش گرفتن آن نمی شود بلکه برای این که واکنش احتراق اتفاق بیفتد باید ماده سوختنی به حدی گرم شود که به دمای احتراق خود برسد. به عنوان مثال برای این که یک چوب آتش بگیرد اتفاقاتی رخ می دهد که به ترتیب به آنها اشاره می کنیم: ابتدا باید چوب تا دمای بسیار باال گرم شود.البته اصطکاک، نوری که به وسیله ای متمرکز شود و یا چیزی که قبلا سوخته باشد می تواند علتی برای گرم شدن چوب باشد وقتی چوب به دمای 260 درجه سانتی گراد برسد مواد سلولزی سازنده آن تجزیه می شوند، مواد تجزیه شده به صورت گازهای فراری که بیشتر ترکیبی از هیدروژن ، کربن و اکسیژن هستند آزاد می شوند گازهایی که به هوا متصاعد شده اند تولید زبانه آتش می کنند اتمهای کربن در این زبانه با افزایش حرارت تولید نور می کنند حرارت زبانه آتش سبب می شود که ماده سوختنی در دمای اشتعالش باقی بماند و تا وقتی ماده سوختنی و اکسیژن باقی باشند به سوختنش ادامه دهد.

همانطور که گفته شد در پروسه سوختن 3 عنصر ضروری الزم است:

دمای بالا
اکسیژن یا گازهای مشابه
ماده سوختن

الف:اکسیژن: مولکول اکسیژن یک عنصر زیستی است و همه جا یافت می شود. حداقل تراکم اکسیژن الزم در هوا برای آتش گیری 16% است.

ب:موادسوختنی: تمام موادی که به نحوی قابلیت تجزیه واکسیداسیون دارند ماده سوختنی قلمداد می شوند. این مواد می توانند جامد، مایع و گاز (با منشأ طبیعی یا مصنوعی) باشند.

پ:حرارت: برای شروع هر آتش سوزی نیاز به درجه حرارت کافیست، حتی در مواقعی که آتش شروع شده باشد اگر حرارت کاهش یابد دامنه آتش محدود و بالاخره خاموش می گردد.

عوامل گسترش آتش سوزی :

1-عمودی

2 -افقی

عوامل گسترش آتش سوزی بصورت افقی:

باد
انتقال حرارت به صورت تشعشعی
ریختن مایعات قابل اشتعال وجاری شدن آنها
انفجارات ناشی از احتراق یا فشار

عوامل توسعه آتش سوزی بصورت عمودی:

آتش سوزی به صورت عمودی سریعتر از افقی صورت می گیرد و عوامل آن عبارتند از:

راهروها و پله ها
کانال آسانسورها
پنجره ها
روزنه و منافذ سقف های کاذب
کانال کابلهای برق، کولر و تهویه

انواع مواد قابل اشتعال:

بطور کلی انواع مواد سوختنی و قابل اشتعال که در زندگی روزمره با آنها مواجه هستید عبارتند از:
1 -مواد سوختنی جامد ( مانند چوب، پارچه،الستیک و … )
2 -مواد سوختنی مایع (مانند فراورده های نفتی، الکلها و …)
3 -مواد سوختنی گازی ( مانند انواع گازهای قابل اشتعال مثل بوتان، متان، استلین و …)

طبقه بندی آتش:

آتش بسته به نوع عامل ایجاد و سوختن مواد در شش گروه به شکل زیر طبقه بندی می شود:

الف) آتش سوزی گروه جامدات یا مواد خشک (طبقه A ): به آتش سوزی موادی گفته می شودکه بعد از سوختن از خود خاکستر باقی می گذارند و با آب نیز واکنش شیمیایی خطرناکی ندارند.
مانند: چوب ، کاغذ، لاستیک ، حبوبات، غالت ، پالستیک، پارچه و…

ب) آتش سوزی مایعات قابل اشتعال (طبقهB)

ج ) آتش سوزی برق (طبقه C ): آتش سوزی لوازم و تاسیسات برقی

د ) آتش سوزی فلزات قابل اشتعال (طبقه D): بعضی ازاین فلزات مثل منیزیم،تیتانیوم،سدیم و… می باشند.

ه ) گازهای قابل اشتعال : انواع گازهای قابل اشتعال مثل بوتان، متان، استلین و …

نکته:

درصورتیکه میزان نشت گاز ٪۱۵ حجم فضای باز برسد انفجار رخ خواهد داد و این میزان برای فضاهای بسته ۱-۱۰٪ می باشد.
درصورتی که گاز در مخزن باشد اگرآتش سوزی رخ دهد به روش عملیات سدکردن و خنک کردن، آن هم در مراحل اولیه و قبل از داغ شدن مخزن،تحت کنترل درمی آید.
باتوجه به خطر انفجار در حریق گازها، لذا پیشگیری از بروز آتش سوزی به مراتب مهم تراز مبارزه با آن است گاهی خطرخاموش کردن آتش گازها ازادامه آتش سوزی به مراتب بیشتراست.
درصورتی که آتش سوزی ازسیلندر گاز باشد بستن شیر گاز توام با سردکردن بوسیله آب توصیه می شود.
احساس بوی گاز در راهروها نشانگر تراکم بیشتر گاز در اتاقها و خطر انفجار است.

و) آتش سوزی مواد منفجره : مواد منفجره اکثرا در صنایع نظامی مورد استفاده قرار می گیرند و مهمترین آنها عبارتند از تی ان تی، اسید پیکریک ، تیتراتها، کلراتها، نیتراتها، نیتروگلیسیرینو…

فلوچارت محصولات آتش سوزی

راه های اطفاء حریق

• قطع ارتباط اضلاع مثلث آتش
• اطفاء حریق بوسیله سرد کردن آتش، استفاده از آب
• اطفاء حریق به کمک خفه کردن آتش (قطع اکسیژن)، استفاده از پتوی خیس و یا کپسول آتش نشانی
• اطفاء حریق با سد کردن (ممانعت از رسیدن سوخت به کانون اشتعال)، بستن شیرمخزن گاز

تجهیزات اطفاء حریق

تجهیزات خاموش کننده Fireeguipment
تجهیزات هشدار دهنده Fire detector
تجهیزات پیش گیری کننده Fireprotection

علائم Sign Fire

انواع تجهیزات خاموش کننده (EXTINGUISHERS)

الف – متحرک: مثل شن ، سطل آب، پتوی خیس

خاموش کننده های دستی با حداکثر ظرفیت 14 کیلوگرم
خاموش کننده های چرخدار تا ظرفیت 90 کیلوگرم

ب : جعبه اطفاء حریق (Fire Box)

ج : اسپرینکلرها (افشانه ها)

خاموش کننده دستی:

خاموش کنندۀ دستی به وسیله ای گفته می شود که برای مبارزه با آتش سوزی طراحی و ساخته شده است و با حداکثر 14 کیلوگرم یا 14 لیتر ظرفیت مواد خاموش کن، یک نفر به راحتی قادر به حمل و استفاده از آن باشد. انواع بزرگتر این وسایل به روی چرخ ـ ارابه یا خودرو قرار داده می شود و یا به طور ثابت در اماکن نصب می گردد.
خاموش کننده های دستی برای استفاده در شرایط اضطراری با این هدف که بتوانند در مراحل اولیه شروع آتش سوزی از گسترش آن جلوگیری و آتش را خاموش نماید ساخته شده اند.

قسمتهای مختلف یک خاموش کننده

گاتریج: کپسولی کوچک فلزی است که در آن گاز ازت با تحت فشار بسیار زیادی نگهداری می شود.

پین ایمنی: این پین به منظور جلوگیری از فعال شدن کپسولهای آتش نشانی بصورت سهوی در یک سوراخ قرار دارد بنابراین در مواقع استفاده باید آن را ازجای خود بیرون آورد.

دسته نگهدارنده: با استفاده از دسته، کپسولهای آتش نشانی را بلند و جابجا می کنیم.

ضامن یا اهرم: با فشار دادن این ضامن پس از بیرون آوردن پین محتویات کپسول با سرعت از شیلنگ و نازل به بیرون پرتاب می شود.

گیج یا فشارسنج

این وسیله تنها در کپسولهای آتش نشانی پودری به کارمی رود و نشان دهنده میزان فشار گاز درون گاتریج است .گیج ازیک صفحه با دو رنگ سبز و قرمز ویک عقربه تشکیل شده است رنگ سبز نشان دهنده شارژبودن کپسول و رنگ قرمز نشان دهنده خالی بودن کپسولهای آتش نشانی است اما اگر عقربه روی رنگ قرمز سمت راست سبز باشد کپسولهای آتش نشانی بیش از استاندارد شارژ می باشد.

برچسب روی سیلندرهای آتش نشانی باید شامل اطلاعات زیر باشند: