گاز طبیعی یا گاز متان که عموما به اسم گاز شهری مشـــهور شده است، اصطلاحاً به گازی گفته می شود که از طریق خط لوله از یک مجتمع تولید گاز به مصـرف کنندگان تحویل می شود. هر چند که گاز متان جزء گازهای سمی دسته بندی نمی شود اما به سبب مشتعل پذیر بودن آن خطرناک بوده و هنگام کار با آن می بایســـت ضمن آگاهی از خطرات، نکات ایمنی لازم در این خصوص را رعایت نمود. همانطور که گفته شد این گاز بسیار اشتعال پذیر است و در صورتی که ترکیب اکســــیژن و گاز در هوا به میزان قابل اشتعال برسد، امکان انفجار آن بسیار زیاد است. این گاز سبک بوده اما سبکتر بودن گاز طبیعی باعث نمیشود که همه گاز نشت یافته از یک محل به سمت بالا برود بلکه بخشـی از گاز نیز، به ویژه در صورتی که عناصر تشــکیل دهنده هوا با آن اختلاط  کامل پیدا کنند، به همراه هوا به اطراف نیز پراکنده میشود؛ و چون غلظت های پائین گاز در هوا خطرناکتر است قابلیت انفجار در اطراف محل نشت نیز وجود دارد. متاسفانه خطرات ناشی از نشــــت گاز  محدود به خاموش شدن شعله وسایل گازسوز در اثر جریان هوا و یا ســر رفتن غذا نمیگردد و عوامل متعدد دیگری میتوانند باعث بروز این خطر شوند، از جمله: خرابی اتصالات گازی، خرابی شیر گاز، پوسیدگی و زنگ زدگی لوله های گاز، کهنه شدن و یا زخمی شدن شلنگ های گاز و یا لوله های مســـی و همچنین آسیب به لوله های گاز در اثر عملیات و یا تعمیرات سـاختمانی، خراب شـدن ترموکوپل  وسـایل گازسـوز، زمین لرزه های کوچک و بزرگ، رانش زمین و موارد دیگر…

 هشدار!

سنسور هشداردهنده نشت گاز شـهری  باید توسط یک شخص متخصص نصب شود.

 از دست کاری و یا باز کردن سنسور نشت گازبپرهیزید، زیرا باعث خرابی و یا ایجاد نقص در عملکرد آن خواهد شد.

1-دستور العمل نصب سنسور هشداردهنده نشت گاز شـهری

1-1-در کدام مکان ها هشدار دهنده گاز متان نصب کنم؟

بیشــترین استفاده از سنسور هشداردهنده نشت گاز شـهری در موتورخانه، شوفاژخانه و آشپزخانه ها میباشد که ممکن است به صورت ناخواسته شعله گاز خاموش و سـاعتها گاز در هوا پخش شـود. همانطور که گفته شد نشتی  شیرآلات، اتصالات و پوسیدگی لوله ها و زخمی شدن شلنگ ها نیز از عوامل اصلی نشت گاز است.

2-1- در کجای اتاق سنسور هشداردهنده نشت گاز شـهری را نصب کنم؟

نکات زیر به شما جهت تعیین مکان نصب هشدار دهنده گاز متان کمک می کند:

• سنسور هشداردهنده نشت گاز شـهری را در فاصله 30سانتی متری و نهایت 1متر از سقف نصب کنید.
  
• فاصله هر دو حالت ذکر شده از منبع گار نباید کمتر از 1.5و بیشتر از 4متر باشد.
  

3-1- سنسور هشداردهنده نشت گاز شـهرینباید در فضاهای زیر نصب شود:

• در فضاهای محفوظ (مثلاً در داخل قفسه، پشت پرده، پشت کمد)
  
• مستقیم بالای سینک ظرف شویی
  
• در جایی که بتواند مسدود شود (مثلاً توسط اسباب و اثاثیه)
  
• نزدیک به منبع جریان هوا (مانند نزدیک دریچه تهویه هوا، نزدیک فن یا هواکش)
  
• نزدیک منبع بخار یا رطوبت
  
• نزدیک درب و پنجره
  
• در فضاهای پر گرد و غبار

2- نشانگرها

1-2- نشانگر(Powerنشان دهنده روشن بودن دستگاه)

نشانگر پاور (LEDسبز رنگ) برای نشان دادن وضعیت تغذیه دستگاه استفاده می شود.

2-2-نشانگر خطا

نشانگر خطا (LEDزرد رنگ) برای نشان دادن خطا و یا مشکل در وضعیت سیستم هشـدار دهنده می باشد. این نشــانگر در هنگام پایان طول عمر سنســور و یا ایرادی فنی سنســور دستگاه چشمک می زند.

3-2- نشانگر هشدار (آلارم)

نشـانگر هشـدار (LEDقرمز رنگ) برای نشـان دادن وضعیت هشـدار (آلارم) میباشد. این نشـانگر در زمان وجود میزان خطرناک گاز در محیط چشـمک میزند. بصـورت همزمان آژیر دستگاه نیز با صدای بوق هشدار می دهد.

4-2-کلید تست/ قطع صدای آژیر

این کلید برای تســــت عملکرد و یا قطع کردن صدای دستگاه در زمان آلارم میباشد. برای فعال کردن عملکرد TESTو همچنین برای قطع کردن صـــدای دســـتگاه دکمه “قطع صدا/تست” را یک لحظه فشار دهید.

3- آشنایی با سنسور هشداردهنده نشت گاز شـهری

1-3-شروع کار

بعد از روشن شدن هشدار دهنده، LEDقرمز 10بار چشمک می زند. سپس هشـداردهنده به مدت 1دقیقه وارد مرحله Warm-upمی شـــود که در طی این زمان LEDزرد رنگ چشمک می زند. پس از پایان

مرحله ، Warm-upهشدار دهنده آماده به کار می باشد.

2-3- کارکرد عادی

نشانگر روشن (LEDسبزرنگ) نشـان دهنده وضعیت عادی سنسور نشت گاز است. این LEDسبز رنگ هر 16ثانیه یک بار چشمک می زند که نشان دهنده عملکرد صحیح سنسور است.

3-3- هشدار نقص در عملکرد سنسور

دستگاه اگر دستگاه هر 30ثانیه 2بار بوق بزند و نشـانگر خطا( LEDزرد رنگ) همزمان چشــمک بزند، نشـــان دهنده نقص در عملکرد سنســـور دستگاه است. در این حالت دستگاه قادر به

تشخیص گاز نمی باشد و می بایست تعویض گردد.

4-3-هشدار پایان طول عمر دستگاه

اگر دتکتور نشت گاز متان هر 30ثانیه 3بار بوق بزند و نشـانگر خطا (LEDزرد رنگ) همزمان چشــمک بزند، نشــان دهنده پایان عمر سنســـور دستگاه می باشد. این بدان معنی است که دستگاه میبایست تعویض گردد.

صدای این هشدار قابل قطع کردن نمی باشد.

توجه: طول عمر سنسور هشداردهنده نشت گاز شـهری می بایست حداقل 5 سال پس از تولید آن باشد. بر روی دستگاه برچسـبی نصــب شده است که مشــخص کننده تاریخ تولید آن می باشد. تاریخ پایان عمر دسـتگاه را به خاطر داشــته باشــید و آن زمان حتما دســتگاه را تعویض نمایید. پایان عمر دستگاه به منزله عمل نکردن سنسور دستگاه است.

5-3-هشدار(آلارم) وجود گاز

هنگامی که هشـدار دهنده سطح خطرناکی از گاز متان را تشـخیص دهد، شروع به بوق زدن می نماید. الگوی صدای هشـدار بصــورت 5بوق سریع و سپس 5ثانیه سکوت می باشد. این صدا تا زمانی که

سطح خطرناک گاز متان در محیط موجود باشد ادامه خواهد داشت. LED قرمز رنگ نیز با الگویی مشابه چشمک خواهد زد.

توجه: هنگامی که صدای هشــــــدار دستگاه را شنیدید به بند 4دستورالعمل (اقدامات ضروری در هنگام اعلام هشدار) مراجعه نمایید. راهنمای نصـب و کاربـری هشداردهنده نشت گازهای قابل احتـراق )گاز شـهری)

6-3- قطع کردن صدای آژیر در هنگام هشدار

برای قطع کردن صدای آژیر، کلید” قطع صدا/تست” را فشار دهید. در این حالت صدای آژیر برای 6دقیقه قطع خواهد شد اما LEDقرمز رنگ همچنان چشمک خواهد زد.

توجه: اگر غلظت گاز در اطراف هشدار دهنده در حدود LEL % 10یا بیشتر باقی بماند صدای هشدار مجددا فعال خواهد شد.

توجه: قطع صدای آژیر به منزله رفع خطر نمی باشد، بلکه فقط جهت تمرکز شما جهت انجام اقدامات ضروری می باشد. قطع صدای آژیر نباید باعث بی توجهی شما به خطر شود.

7-3-تست دستگاه

برای تست سنسور هشداردهنده نشت گاز شـهری کلید “قطع صدا/تست” یک لحظه فشار دهید. در این حالت صدای هشدار و نشانگر قرمز بصورت 5بوق سریع و سپس 5ثانیه سکوت فعال میشود.

توجه: زمانی که کلید “قطع صدا/تست” را می فشارید LEDقرمز رنگ شروع به چشمک زدن خواهد کرد که این به معنی نشت گاز متان نمی باشد.

توجه: سنسور هشداردهنده نشت گاز شـهریذرا هر ماه یکبار تست نمایید. هر زمان که دستگاه طبق الگوی مشخص رفتار نکرد فورا آن را تعویض نمایید.

4-اقدامات ضروری در هنگام اعلام هشدار

توجه: فعال شدن دستگاه به معنای وجود سطح خطرناکی از گاز متان است که می تواند به سرعت مشتعل و بسیار خطرناک باشد. در این صوررت مراحل زیر را دنبال کنید:

از انجام اقدامات زیر به شدت خودداری کنید.

1. از کبریت یا فندک استفاده نکنید.
   
2. به کلیدهای روشنایی دست نزنید و لامپ ها را روشن نکنید.
   
3. در هنگام حضور در محیط، تماس تلفنی برقرار نکنید.
   
4. هیچ وسیله برقی را از پریز جدا یا وصل نکنید.
   
5. از هر اقدامی که باعث تولید الکتریسیته ساکن می شود اجتناب کنید.
   

 اقدامات زیر را سریع انجام دهید.

1. فورا شیر اصلی گاز را ببندید.
   
2. درب و پنجره ها را باز کنید.
   
3. در صورتی که بعد از ریست کردن دستگاه مجددا صدای هشدار دستگاه را شنیدید ساختمان را تخلیه کنید.
   
4. در ساختمان های چند طبقه، به تمامی متصرفین در معرض خطر هشدار دهید.
   
5. دلیل فعال شدن هشدار دهنده گاز را بررسی نموده و اقدام به حل مشکل کنید.
   
6. بعد از سپری کردن مراحل بالا اگر هشدار دهنده بعد از ریست شدن مجددا فعال شد مراحل بالا را تکرار نموده و با یک تکنسین مجرب برای پیدا کردن منبع اصلی مشکل و چک نمودن وسایل گازسوز تماس بگیرید.
   

5-اتصال تغذیه دستگاه و رله خروجی سنسور هشداردهنده نشت گاز شـهری

سنسور هشداردهنده نشت گاز شـهری می بایست  قابلیت کارکرد با برق 220Vac را دارا باشـد.. بر روی iv سنسور هشداردهنده نشت گاز شـهری یک رله خروجی با کنتاکت های COM/NO/NCتعبیه شده است که در حالت عادی بصورت بسـته (NC) می باشد. در صورت نیاز می توانید از این رله جهت اتصال آن به دستگاه های دیگر مانند شیر برقی استفاده نمایید.

توجه: اتصـال رله هشــدار دهنده به دستگاه های جانبی می بایســت توسط یک شخص متخصص انجام شود.

6-نگهداری سنسور هشداردهنده نشت گاز شـهری

• جهت نگهداری اصولی و مناسب دستگاه مراحل زیر را دنبال نمایید:
  
• عملکرد نشانگرها و صدای هشداردهنده را هر ماه با فشردن کلید “قطع صدا/تست” تسـت نمایید.
  
•  هرگز از مواد شوینده برای تمیز کردن هشدار دهنده استفاده ننمایید.
  
•  از اسپری های خوشبو کننده، اسپری های مو و دیگر اسپری ها در اطراف دستگاه استفاده ننمایید.
  
•  هرگز دستگاه را رنگ نزنید. رنگ باعث بسته شدن منافذ روی هشـدار دهنده و ایجاد خلل در روند تشخیص گاز توسط سنسور داخلی دستگاه می شود.
  
•  هرگز قطعات دسـتگاه را جدا نکرده و داخل آن را تمیز نکنید. هرگونه آثار باز شــدن روی دستگاه باعث باطل شدن گارانتی آن خواهد شد.
  
•  بخارات مواد شیمایی، حلالها، مایعات تمیز کننده، براق کننده ها، رنگها، بخارات ناشـی از پخت و پز و … باعث آسیب به سنسور دستگاه خواهد شد.
  

هشدار: مواد زیر می توانند به سنسـور دستگاه آسیب رسانده و باعث عملکرد نادرست آن شوند: ایزوپروپانول، اتیلن، بنزن، تولوئن، اتیل استات، سولفید هیدروژن، دی اکسید گوگرد،
محصولاتی که پایه الکلی دارند، تینر، رنگها، حلال ها، چسب، اسپری های مو، ژل های بعد از اصلاح، عطرها و دیگر مواد شوینده.

7-نحوه عملکرد سنسور هشداردهنده نشت گاز شـهری

گاز متان (گاز طبیعی) در صـورتی که به غلظت مناســبی با هوا برســد قابلیت انفجار دارد. آسـتانه پایین قابلیت انفجاری گاز متان برابر 50,000ppmیا 50هزار ذره در میلیون می باشد. به عبارت دیگر در صورتی که غلظت گاز متان در محیط به این میزان برسد، در صورت وجود هرگونه جرقه یا شعله، انفجار روی خواهد داد. بدین منظور این هشدار دهنده در غلظت 10برابر کمتر شروع به هشـدار مینماید. به عبارت دیگر در صورتی که غلظت گاز متان در محیط ( 5,000 ppmیا LEL %10) باشد، هشدار دهنده آلارم می دهد.
توصیه می شود که به علت مخاطرات و احتمال آسیب رسیدن به سنسـور، هرگز این دستگاه را با گاز تست نکنید و جهت تسـت فقط دکمه “قطع صدا/تسـت” را بر اساس بند 7-3فشـار دهید.

8-شرایط گارانتی

بهتر است هر سنسور هشداردهنده نشت گاز شـهری دارای حداقل  1سـال گارانتی پس از تاریخ تولید می باشــد. جهت بهرهمندی بهینه از گارانتی موارد زیر را به دقت مطالعه نمایید:

•  هرگونه ضربه، شرایط نامناسب نگهداری، آب، مواد شیمیایی، رطوبت، شکستگی، از موارد گارانتی خارج می باشد.
  
•  انجام هرگونه تســت نادرست مانند قرار دادن دستگاه در برابر غلظتهای زیاد گاز و …. که به سنسور دستگاه آسیب می رساند خارج از گارانتی می باشد